محبسدن بیرمکتوب

 محبسدن بیرمکتوب

آذربایجان میللتینین اولوسال حرکاتی ستارخان چاغلاریندان باشلاییب آزادیستان نهضتینده 1920-ده شیخ محمد خیابانی نین باشـچی لیغی ایله گوجله نیب ایرتیجـاعی لر طرفینده ن ییخیـلاندان سونرا 1324-ون 21 آذرینده دئمـوکرات فیرقه سی کئچمیش نهضت لرده ن گوج آلاراق با ش توتدو آنجاق ناکام میوه وئردی. اوندان سونرا 1356- ینجی ایلین 29 بهمنینده ظولمکار شاهین علیهینه قالخاراق تبریزده بیر قانلی قیام اوز وئریب، یئنی بیر تاریخ ورق یئدی. بو گئدیشاتین اوزرینده 57-ینجی ایلین اینقلابی شاهنشاهلیغا سون وئردی اما حاییف کی 57-نین اینقلابیندا جان و قان وئرن آذربایجان میللتی اولدو، حوکومته چاتان فارسلار.

ایندیسه بو مقاله ده آذربایجان میللتینه پهلویلر دؤرونده ن ایندییه ده ک اولان ظولم لرین بیر آزینا قیسا باخیش کئچیریریک.

 

ایرانین دیکتاتورلوق تاریخی ریضاخانین ایش اوسته گلمه سیله ورق یئدی. تاریخ، دین و سیاستده ن هئچ بیر بیلگیسی اولمایان یاشاییشیندا تکجه ایرانین قوندارما اسکی تاریخینه(هخامنشی لره) دوشونه ن ساوادسیز بیر اینسان نئچه میللتلی ایراندا بیر سوی و بیر عیرق یاراتماق سیاستینی یوروده ن بیری، ایراندا بیریجیک میللت دوزلتمه (ملت سازی) ایدولوژیسینی فارسدان اؤگئی میللتلری فارسلاشدیرماق هابئله آریا قومونو اونلارا تحمیل ائتمک له قاباغا آپاریردی.

ریضاخانین اؤزونون ساوادی اولمادان پرده آرخاسیندا اولان اینسانلار ریضاخانا خط وئریردیلر. بونلارین بیریسی اردشیر ریپورتر (Reporter) آدینا تانینان اردشیر جِی اینگیلیس ایطلاعاتیندا عضو اولاراق اینگیلیس دؤولتی طرفینده ن 1299-ون کودتاسی نی تاسارلاندیراراق ریضاخانی کودتایا حاضیرلامیشدیر.

ریضا قولدور کودتادان سونرا تاختا چیخیب قوللارینی دیرسه یه ده ک میللتین قانینا بویادی. ایراندا یاشایان میللتلری (تورک، کورد، عرب، بلوچ، تورکمن) فارسلاشدیرماق اوچون بؤیوک هزینه لر وئردی آنجاق پهلوی حکومتی هر میللت ده ن چوخ تورک میللتی ایله چئلیشگی لی ایدی. بو قونونو سلامت گونده لیگی ریضاخانین باش خانی اولان محمدعلی فروغی نین دیلینده ن بئله یازدیر:

« ... احمدشاهی خلع سیلاح ائمک ده ن آماجیمیز جومهوری یاراتماق دئییلدی، بلکه قولدور تورک قاجارلارین یئرینه نجیب فارس پهلوی فارس طایفاسینی ایش اوستونه گتیرمک ایدی.»

پهلوی رژیمی فارس اولمایانلاری فارس میللتی ایچینده آسیمیله ائتمک اوچون اونلارا توهین لر و تحقیرلر ائدیب آسیمیلاسیون پروسه سین شدتله یورودوردولر. بورادا بیر نئچه اؤرنک گتیریریک:

1)    تبریزین استانداری اولان عبدالله مستوفی؛ تبریزین سرشماریسینی خرشماری آدلاندیریب، یاس تؤرنلرینده یاسلی آتا آنالارا اؤز بالالارینا تورک دیلینده اوخشاماغا ایجازه وئرمه دن،"سیز کامبیز – بیژن عیرقیندانسیز، نیه افراسیاب و چنگیزین دیلینده دانیشیرسیز" دئیه تورک دیلینده دانیشماغی آذربایجان میللتینه ننگ بیلیردی.

     مستوفی تورک میللتینه بویوک توهین لر ائدیب آذربایجانین قیتلیق ایللرینده آذربایجانین غله انبارینین هر بیر ائشک یوکونو 160 قیرانا ساتیب گرگانین بایاتیمیش غله سینی هر بیر ائشک یوکو 600 قیرانا آلیر. بو بایات آپالاری ارتشین آتلاری یئمه دن مستوفی جمعین ایچینده دئییر: « ... ایندی کی ارتشین آتلاری یئمیرلر وئرین تبریزین ائشک لری یئسین».

2)    محمود افشار؛ پان آریایی دوشونجه سینی یایانلارین باشچیلاریندان ساییلان، ایراندا اولان میللتلری فارسلاشدیرماغا چالیشان "آذربایجان میللتی مغول لار و سلجوق لارین حمله سیندن سونرا تورکجه دانیشماغا باشلاییبلار یوخسا اوندان اؤنجه اصیل ایرانی سویونداندیلار." تئوریسینی دسته کلییه رک آذربایجان میللتینی اؤز دیل، کولتور و تاریخیندن اوزاق سالماق اوچون چئشیدلی تاسارلار ایرائه وئردی:

1.     تورکجه آدلاری شهرلرده ن و کندلرده ن ییغیشدیریلماسی هابئله تاریخی یئرلرین تورکو آدلاری فارسجایا چئویریلمه سی. (اؤرنک اوچون: قوشاچای-ی میاندوآب آدلاندیردیلار؛ سولدوز-و نقده، توفارقان-ی آذرشهر، یام-ی پیام و ... )

2.     ایستر زور ایسترسه اوجوز درگی و بوکولرله فارس دیلین بوتون ایراندا یاییملانماسی.

3.     بوتون ایرانین اوزاق دوشموش میللت لرینین آراسیندا دمیر یولو چکمکله اونلاری بیر- بیر ایله بیرلشدیرمه سی.

4.     ایراندا غیر فارس دیللرینین دانیشماسی مدرسه لرده، محکمه لرده و ایداره لرده یاساق اولونماسی.

5.     فارس ائلات لاریندان بیر آزینی آذربایجانین شهرلرینه یئرلشدیره رک اصیل ایرانی سویونون دامغاسینین آرتیرماسی.

 

3)    ذوقی؛ آذربایجان کولتور ایداره سینین رئیسی، تبریزه پان فارسیسم سیاستینی آذربایجان اوخوللاریندا یئرینه یئتیرمک اوچون گلمیشدی. بو منفور موجود مدرسه لرده تورکو دانیشماغا جریمه صاندیغی تدبیر قیلیب اوخوللاردا تورکو دانیشانلارین بئلینه پالان قویاراق تؤوله یه باغلاییردی.

بیر گون ذوقی کیلاسلاردان گؤروش ائده نده گؤرور اؤیره تمن اوشاقلارا درس وئره رک دئییر "آب" یعنی"سو"،"نان" یعنی "چؤره ک"، "بابا آب داد" یعنی "دده سو وئردی". ذوقی مدرسه نین مدیرینده ن سـورشور: «اؤیره تمن نئیه تورکـو دانیشـیر؟» . مودیر جاواب وئریر: «اوشـاقلار سؤزلوکلرینین آنلامینی بیلمه ده ن اؤیره تمن اونلارا تورکجه آنلادیر» . ذوقی دئییر: «بو دوغرو دئییل، سؤزلوک لری آنلاتماق اوچون گره ک اوشاقلارا گؤرسه ده سیز. اؤیره تمن چؤره گی اؤیره تمک اوچون الینده گره ک بیر تیکه چؤره ک گؤتورسون، خوروزو آنلاتماق اوچون سه خوروز سسی چیغارتماسی گره کیر. نئیه کی اوشاقلار تورک دیلینین یئرینه فارسینی اؤیره نمه لی دیلر» .

آذربایجانین دئموکراتیک حرکتی 1324-ده پیشوری نین باشچیلغی ایله آیاق توتاراق اؤز عصرینده اورتادوغودا تایسیز حوکومته سبب اولدو.

بو قیسا مدت ده بویوک ایشلر گؤروندو: اَن اؤنملی سی اوخوللاردا تورکجه اؤیره تیم سیستمین یولا سالماق ایدی. بونون قیراغیندا خیابانلارین آسفالت اولونماسی، ایداره لردن ریشوت خوارلیغین ییغیشیلماسی، آذربایجان دا اولان باهالیغین آرادان گئتمه سی، ایجتیماعی امنیتین چوخالماسی و دوستاقلانانلارین آمارینین آزالماسیندان آد آپارماق اولار.

تأسوف له بو دوروم پهلوی رژیمینین آذربایجانا قوشون چکمه سی ایله بیر ایلده ن چوخ سورمه دی و آذربایجان دئموکرات فیرقه سی باشچیلارینین توتوقلانماسی، سورگون دوشمه سی هابئله اؤلدورولمه سی ایله ییخیلدی.

پهلوی لر ییخیلاندان سونرا ایران ایسلامی جمهوریتی ایش اوستونه گلیب پهلوی لرین ناسیونالیستی سیاست لرینی گوجلوجه سینه قاباغا آپاردیلار. 1357 اینقلابینین یاراتدیغی اورتامدا دیل یاساقلیغینین آرادان گئتمه سی هابئله دئموکرات حاکمیتین ایش اوستونه گلمه سی دوشونولوردو. اینقلابین ایلک ایللرینده تورکجه درگی لر، قزئته لر و کیتاب لار یاییملاندی آنجاق بو دوروم چوخ سورمه دی و یئنه همه ن سو و همه ن تاس ...

آذربایجانین ایقتیصادیاتی، کولتورو، آنادیلی فاشیستی سیاست لرین سونوجوندا ازیلیب داغیلمادادی. پهلوی لر چاغیندان ایندیه ده ک اؤز وارلیقلارین قورویانلار بولوجولوک و تجزیه طلب لیک آدیلا دوستاقلارا پای گؤنده ریلیبلر، یاخود عومورلرینین سونونا قده ر یابانجی اؤلکه لرده یاشاماق مجبوریّت اینده قالیبلار.

بو مدت ده یوردوموزون میللی قایناقلاری فارسلارا عایید اولوب، آغیرجاسینا مالیاتلار آلینیب آنجاق بودجه لر ائشیتسیز پایلاشیبلار. ایش سیزلیک تورک میللتینی فارس شهرلرینه کؤچری ائدیب فارس میللتینین ایچینده آسیمیله ائدیر. یازیچیلاریمیزین قلم لری سینیب شاعیرلریمیزین آغیزلاری تیکیلی قالیب صدفلی سازلار ایسه اینجی لرینده ن اوزاق دوشوبلر آنجاق نه قده ر میللتیمیزی ازمه یه چالیشیبلارسا باشاریسیز اولوبلار.

آذربایجان میللتی کئچن یوز ایلده 4 اینقیلاب یارادیب: مشروطیت اینقلابی، آزادیستان جنبشی، دئموکرات فیرقه سی و ایسلامی اینقلابین ان اؤنملی قیام لاریندان اولان 29 بهمن قیامی؛ آنجاق اوزده دوست دالدا دوشمان ایرانلیلار هابئله دیشاری دؤولتلرین سیاسی دخالت لرینه گؤره اؤز حاقلارینی آلماق اوچون یارانان بو 4 فرصتی الده ن وئریب. ایندیسه میللتیمیز اؤز غرورلو کئچمیشین اوخویوب آنا دیلینده ن آلدیغی گوج ایله موقددراتین  اؤز الیله یازماق ایسته ییر ...

  وحیدبهادری

اورمو زیندانی